• 21 sene boyunca Philip Morris gibi büyük bir Amerikan firmasında çalışmış ve Ortadoğu Bölge Direktörlüğü’ne kadar yükselmiş bir Türk’sünüz. Ne gibi zorluklar yaşadınız?

Açıkça söylemek gerekir ki ayrımcılık var, bu benim şirketimde varsa başka şirketlerde de vardır. Bu gözle görülür veya kanıtlanabilir şekilde olmuyor ama yükseldikçe alınan kararlarda o kişinin kaşının gözünün veya geldiği ülkenin önemi olduğunu görmeye başlıyorsunuz. Adam hiçbir teknik problem bulamadığında dönüp ‘İyice düşünmemiz lazım biz bu kişiyi bu görevde istiyor muyuz’ diyor.

Biz pratik zekası olan millettiz, bu da başkaları için ciddi bir tehdit unsuru olabiliyor. Çok çalışmak, hep daha iyisini yapmaya çalışmak ve Türk insanın becerisini, yaratıcılığını, zekasını kullanarak kendini işinde göstermesinin bu ayrımcılığı aşacağına inanıyorum.

• Dubai’de son yıllarda Türk çalışanlara daha çok talep olduğunu düşünüyor musunuz?

Türk çalışanlara daha da çok talep olabilir ama bizim önümüzdeki en büyük engel, vize. Orta ve üst düzey çalışacak ve çok seyahat edecek yöneticiler için özel bir pasaport uygulaması yapılabilse, o zaman Türk insanına olan talep de daha çok artacak. Sadece bu yüzden Türk çalışan almayı istemeyen firmalar var.

Bu bölgede Türk pasaportu vermekle Avrupa’ya girerken Türk pasaportu vermek  arasında fark var. Bu bölge bizim için daha avantajlı.

• Expat yaşama başlasam mı diye düşünenlere ne söyleyebilirsiniz?

Kendi yaşamınıza koyduğunuz hedeflerle, expat hayat hedeflerinin birbirinden farklı olabileceğini düşünmüyorum. Expat yaşamı hayatın bir parçası olarak görmesi lazım.

Hayatında başarılı olmuşsa, expat hayatta da başarılı olacak. Ülke dışına çıksak mı çıkmasak mı diyenlere tek cevabım var, ‘Çık tabii kardeşim! Çıkmamanın ne gibi faydası var’.

• Ben ülkemden ayrılamam, ailemden kopamam yok mu bizim insanımızda?

Bizim kendi güvenlik alanımız var, onun içine kapanmışız. Dışına çıkmayı istemiyoruz, çünkü rahat geliyor. Yoksa daha çok şey yapman gerekecek. Bu bizi daha ileri götürecekse, niye çekiniyoruz. Başarılı olamama korkusu mu? Böyle bir korkunuz varsa bu korku Türkiye için de geçerli.

Sen başarılı olamayacaksan Türkiye içinde de başarılı olamayacaksın, başarılı olacaksan yurtdışında da başarılı olacaksın hatta daha da başarılı olacaksın.

Biz çok içine kapalı yaşıyoruz, bir tek Türkiye’yi görüyoruz oysa biraz Dünya’ya açılmamız lazım. Görüş açımızı genişletmemiz lazım. Mesela Türkiye’deki haberlere bakın, uluslararası kaç haber var.

Nitekim bizim çocuklarımızın bakış açılarında öyle değişiklikler oldu. Yurtdışı tecrübesi bu içe kapanıklığımızı açacak, kendimize daha güven duymamızı sağlayacak.

• Genelde şöyle bir hedef var sanki, yurtdışına gideceğim, çok para kazanacağım. Ne diyorsunuz?

Hedef saptarken yanlış saptıyoruz. Belli kurallar var; hedef basit olamalı, erişilebilir olmalı ve karşılaştırılabilir olmalı. 50 yaşında hedefim, servetimi önümüzdeki 10 senede 300 milyar dolara çıkarmaksa, böyle birşey olmaz. Yakalanabilir hedefler koyacaksın ve peşinde koşacaksın, bunu yurtiçinde mi yaparsın, yurtdışında mı yaparsın, o sana kalmış.

Expat hayat illa çok para kazanmak anlamına gelmiyor, hedefleri düzgün koymak lazım diye düşünüyorum. Yurtdışına çıkmak hedefe ulaşmak için kullanılabilecek yollardan biri olmalı, bu seçeneği dışarda bırakmamak gerek.

Yaptığın herşeyin nedeni yapamadıklarındır. Yurtdışına çıkıp birşeyler yapıyorsan, Türkiye’de de bazı şeyleri yapamıyorsun demektir. Mesela 3,5-4 senedir buradayız, neleri kaybettik diye bakarsak. Türkiye’deki iş çevrelerinden, ailemizden uzaktayız gibi şeyler sayabiliriz ama burada elde ettiklerimizle karşılaştırınca kârdayım diye bakıyorum. Bu tür muhasebeyi her dönemde yapmamız gerektiğine inaniyorum.

• Dubai’de ki iş hayatı çok kozmopolit. Bunun getirdiği sorunlar oluyor mu?

Maalesef! Philip Morris’te şirket iç kültürü vardır, politikaları, prosedürleri herşeyi yazılı çizilidir. Kendi anayasası vardır diyebiliriz. Buna rağmen buradaki işleyiş farklıdır. Çünkü ne kadar yazılı olursa olsun, işin ruhu ve işleyiş tarzı yine insanların elinde.

Mesela Hintlierle çalışırken ne yaparsanız yapın kast sistemine olan bağlılıklarını aşamıyorsunuz. Lokaller yapacakları işi seçiyor, aslında pek de çalışmak istemiyor. Diğer Araplar hem kendi işini yapmak hem de ofis de çalışmak istiyor. Asya’lıların farklı özellikleri var. Bu kadar çok millet ve kültür bir araya gelince de insan yönetimi çok daha zor hale geliyor.

Bir diğer konu ise insanlar arasındaki farklılıkların altının bu kadar kalın çizilmiş olması. Bunun üstüne de herkesin buraya belirli amaçla geldiğini koyunca, insanlar birbirlerinin üstüne basıp geçmede de çok rahat davranmaya başlıyorlar. Bu arada da bazı düşmanlıklar veya dostluklar ortaya çıkıyor, birbirlerini korumalar, birbirlerini desteklemeler. Bunlar normal şartlar altında da, organizasyonda göreceğiniz durumlar iken, bir de bunun üstüne sınıflandırma ve milliyet gruplaşmasi işin içine giriyor.

Mesela her memlekette şirket içi ‘pıs pıs’ vardır ama Türkiye’de de insanlar konuşur ‘şu şöyle oluyormuş’ filan der ama sonra gider kendi işine bakar. Dedikodular kendi işini yapmasından alıkoymaz, burda işini farklı yapmasına neden oluyor.

• Yani burada kendi aralarında yarattıkları dedikoduya inanarak bana bunu yap demişti ama zaten gidecekmiş. Onun yerine şu gelecekmiş ben onun söylediğini yapayım mi diyorlar?

Aynen! Belki de o yüzden İngilizler bu bölgede işleri kontrol edilebilir küçük bölümler halinde vermişler. Türkiye’de birine şurayı topla dediğinde, bir tepsiyle gelir, toplar, gider. Rusya’da da bu böyledir. Avrupa’da ise burayı topla dediğin zaman toplama uzmanı geliyordur zaten. Burada ise şimdi git tepsiyi al gel, bardakları içine koy, şekeri de içine koy, onları da .... diye tek tek söylemen gerekiyor. Bunu iş hayatında yapmayı düşünebiliyor musunuz?

Dubai’deki olay şu; değişik kültürlerden, değişik altyapılardan insanlar bir arada olduğu için işler çok kolay yürümüyor, hayata değişik açılardan bakan insanlar bir arada yaşamaya çalışıyoruz.

• 21 senenin sonunda profesyonel iş hayatı ile ilgili olan hayallerinizi gerçekleştirip yeni hayallerin peşine gidiyorsunuz. Bu başarının sırrı ne?

Başarının bir tane sırrı yok tabii, bence başarılı olabilmek için birkaç şeyin bir araya gelmesi lazım. Çok çalışacak ve hep daha iyisini nasıl yapabilirim diye soracaksın. Doğru zamanda doğru yerde olacaksın. Önsezilerine güveneceksin. İnsiyatif kullanacaksın. Şanslı olacaksın. Bir de her zaman birşeylerin ters gidebilmesi ihtimaline karşı hazırlıklı olacaksın. 

Sonuçta biz hedeflerimizi gerçekleştirmiş olmaktan dolayı çok mutluyuz ama hayaller bitmiyor.